Máy đo độ màu nước là quang kế đo mức màu vàng–nâu của mẫu nước và hiển thị kết quả theo thang Pt-Co (còn gọi là Hazen hoặc APHA). Kết quả dùng để đánh giá chất lượng nước, theo dõi hiệu quả xử lý và so với quy chuẩn, ví dụ QCVN 40:2025/BTNMT cho nước thải công nghiệp. Lovibond MD50 Hazen là máy cầm tay một chỉ tiêu, đo từ 10 đến 500 mg/L Pt mà không cần thuốc thử.
Độ màu nước là gì?
Độ màu nước là mức màu vàng–nâu của mẫu, được so với dung dịch chuẩn platinum-cobalt (Pt-Co). Một đơn vị Pt-Co tương ứng màu của dung dịch chứa 1 mg/L platin, nên kết quả thường được ghi là mg/L Pt. Hazen và APHA là hai tên khác của cùng thang đo này.
Quy chuẩn nước sinh hoạt QCVN 01-1:2024/BYT dùng đơn vị TCU (True Color Unit). TCU thường được coi là tương đương một đơn vị Pt-Co, đo trên mẫu đã loại bỏ cặn.
Màu của nước có thể đến từ chất hữu cơ tự nhiên, sắt, mangan, hoặc từ nước thải công nghiệp như dệt nhuộm và giấy. Vì vậy độ màu là một trong những chỉ tiêu cảm quan được kiểm soát trong cả nước cấp lẫn nước thải.
Màu thực và màu biểu kiến:
Màu thực là màu của nước sau khi đã loại bỏ cặn lơ lửng. Màu biểu kiến là màu của mẫu nguyên, bao gồm cả ảnh hưởng của cặn và độ đục. Theo hướng dẫn phương pháp của Lovibond, khi đo màu thực cần lọc khoảng 50 mL mẫu qua màng 0,45 µm trước khi đo. Mẫu đục mà không lọc sẽ cho kết quả cao hơn màu thực.
Máy đo độ màu nước khác máy so màu bề mặt thế nào?
Khi tìm “máy so màu” hoặc “máy so màu cầm tay”, nhiều kết quả là máy đo màu bề mặt dùng cho sơn, nhựa hay vải. Loại máy này đo màu phản xạ của vật rắn và không cho kết quả theo thang Pt-Co. Để đo độ màu nước, cần máy so màu nước dạng quang kế: mẫu nước đựng trong cuvet trong suốt và máy đo ánh sáng truyền qua mẫu.
Nguyên lý của máy đo độ màu nước:
Máy đo độ màu nước hoạt động theo nguyên lý quang kế: chiếu ánh sáng có bước sóng phù hợp qua mẫu và đo lượng ánh sáng bị mẫu hấp thụ. Mẫu càng có màu, ánh sáng bị hấp thụ càng nhiều.
Trong MD50 Hazen, nguồn sáng là đèn LED, ánh sáng đi qua bộ lọc giao thoa rồi qua cuvet chứa mẫu, sau đó đến cảm biến quang. Máy so độ hấp thụ của mẫu với mẫu trắng (nước khử ion) rồi quy đổi ra Pt-Co. Người đo không phải so màu bằng mắt, nên kết quả ít phụ thuộc vào người đo và ánh sáng phòng.
Lovibond MD50 Hazen: thông số kỹ thuật:
MD50 Hazen/A.P.H.A. là quang kế một chỉ tiêu của Lovibond (Tintometer), dùng để đo độ màu vàng nhẹ của chất lỏng gần như không màu. Bảng dưới đây chỉ gồm thông số có trong tài liệu của hãng.
| Thông số | Giá trị |
|---|---|
| Mã sản phẩm | 280180 |
| Phương pháp | Hazen 24 (M204), phương pháp chuẩn platinum-cobalt (APHA) |
| Khoảng đo | 10–500 mg/L Pt |
| Giới hạn phát hiện ước tính | 15 mg/L Pt |
| Dải quang học | 0–3 Abs |
| Độ chính xác quang học | 3% toàn thang đo (FS) ở 20–25 °C |
| Thuốc thử | Không cần |
| Cuvet | Tròn 24 mm, 10 mL mẫu |
| Nguồn sáng | LED |
| Cấp bảo vệ | IP67 |
| Bộ nhớ | 100 kết quả gần nhất, kèm ngày giờ; không mất khi thay pin |
| Kết nối | USB-C (sang máy tính) và NFC (sang ứng dụng AquaLX); xuất file CSV |
| Nguồn điện | 2 pin AA, khoảng 5.000 lần đo khi tắt đèn nền |
| Kích thước | 155 × 76 × 45 mm |
Nguồn: datasheet 280180 MD50 Hazen/A.P.H.A. và hướng dẫn phương pháp Hazen 24 / M204 của Lovibond.
Bộ sản phẩm gồm máy trong vali, 2 pin AA, 3 cuvet thủy tinh có nắp và gioăng, tua vít, 3 que khuấy, xi lanh 10 mL, chổi vệ sinh, cáp USB-C sang USB-A, hướng dẫn sử dụng, giấy chứng nhận hợp chuẩn (COC) và thông tin bảo hành.
Cách đo độ màu nước bằng MD50 Hazen:
Một lần đo độ màu bằng MD50 gồm năm bước, từ chuẩn bị mẫu đến đọc kết quả. Không cần thuốc thử.
- Chuẩn bị mẫu. Nếu cần đo màu thực, lọc khoảng 50 mL mẫu qua màng 0,45 µm đã tráng rửa. Nếu đo màu biểu kiến, dùng mẫu nguyên và ghi rõ trong sổ kết quả.
- Làm sạch cuvet. Rửa cuvet 24 mm, đậy nắp và lau sạch mặt ngoài. Tránh dấu vân tay, giọt nước và bọt khí, vì chúng làm sai kết quả.
- Đo mẫu trắng (Zero). Cho 10 mL nước khử ion vào cuvet, đặt vào máy và nhấn Zero.
- Đo mẫu. Cho 10 mL mẫu vào cuvet, lau mặt ngoài, đặt vào máy. Chọn phép đo Hazen và nhấn đo.
- Đọc và lưu kết quả. Kết quả hiển thị theo mg/L Pt (Pt-Co) sau vài giây và được lưu vào bộ nhớ. Có thể chuyển dữ liệu sang máy tính qua USB-C hoặc sang điện thoại qua NFC.
Đọc kết quả độ màu theo QCVN:
Kết quả độ màu chỉ có ý nghĩa khi so với quy chuẩn áp dụng cho loại nước đang đo. Hai quy chuẩn thường dùng là QCVN 40:2025/BTNMT cho nước thải công nghiệp và QCVN 01-1:2024/BYT cho nước sạch sinh hoạt.
| Quy chuẩn | Loại nước | Giới hạn độ màu |
|---|---|---|
| QCVN 40:2025/BTNMT, cột A | Nước thải công nghiệp | ≤ 50 Pt-Co |
| QCVN 40:2025/BTNMT, cột B | Nước thải công nghiệp | ≤ 100 Pt-Co |
| QCVN 40:2025/BTNMT, cột C | Nước thải công nghiệp | ≤ 150 Pt-Co |
| QCVN 01-1:2024/BYT | Nước sạch sinh hoạt | ≤ 15 TCU |
Nguồn: LuatVietnam – QCVN 40:2025/BTNMT (áp dụng từ 01/09/2025); Thuvienphapluat – QCVN 01-1:2024/BYT (hiệu lực từ 01/07/2025).
Với nước thải, các ngưỡng 50, 100 và 150 Pt-Co đều nằm gọn trong khoảng đo 10–500 mg/L Pt của MD50.
LINK: quy trình xử lý nước thải công nghiệp theo QCVN 40
Với nước sinh hoạt, ngưỡng 15 TCU trùng với giới hạn phát hiện ước tính 15 mg/L Pt của phương pháp Hazen 24. Do đó MD50 phù hợp để phát hiện nước có màu rõ rệt. Muốn xác nhận nước sinh hoạt đạt quy chuẩn, nên dùng phương pháp có giới hạn phát hiện thấp hơn hoặc gửi mẫu phòng thí nghiệm.
Lỗi thường gặp khi đo độ màu nước:
Nhiều sai số khi đo độ màu đến từ cuvet và cách chuẩn bị mẫu. Bảng dưới đây liệt kê các lỗi hay gặp.
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Kết quả cao bất thường | Cuvet có vân tay, giọt nước hoặc bọt khí | Lau sạch mặt ngoài, gõ nhẹ để đuổi bọt, đo lại |
| Kết quả cao hơn màu thực | Mẫu đục, chưa lọc | Lọc qua màng 0,45 µm khi cần màu thực; ghi rõ màu thực hay biểu kiến |
| Kết quả trôi giữa các lần đo | Mẫu trắng không sạch hoặc cùng cuvet nhưng không tráng rửa | Zero lại bằng nước khử ion; tráng cuvet bằng mẫu trước khi đo |
| Mẫu có màu vượt 500 mg/L Pt | Vượt khoảng đo của phương pháp | Pha loãng mẫu bằng nước khử ion theo tỉ lệ biết trước, đo lại rồi nhân với hệ số pha loãng; nên đối chứng bằng hai tỉ lệ pha loãng khác nhau |
| Kết quả dưới 15 mg/L Pt dao động | Dưới giới hạn phát hiện ước tính của phương pháp | Ghi là “< 15 mg/L Pt”, không dùng giá trị cụ thể để kết luận |
MD50 Hazen hay máy quang phổ đa chỉ tiêu?
Nếu chỉ cần đo độ màu tại hiện trường, MD50 Hazen là lựa chọn gọn và đơn giản. Nếu phòng thí nghiệm cần đo nhiều chỉ tiêu như COD, amoni, photpho cùng độ màu, máy quang phổ đa chỉ tiêu sẽ hợp lý hơn. Hướng dẫn phương pháp Hazen 24 của Lovibond có nhắc đến máy quang phổ XD 7000 và XD 7500.
| Tiêu chí | MD50 Hazen | Máy quang phổ đa chỉ tiêu (ví dụ XD 7500) |
|---|---|---|
| Số chỉ tiêu | Một (độ màu) | Nhiều chỉ tiêu, tùy chương trình cài đặt |
| Nơi dùng | Hiện trường, cầm tay, IP67 | Thường dùng trong phòng thí nghiệm |
| Nguồn điện | 2 pin AA | Xem datasheet của XD 7500 |
| Phù hợp với | Kiểm tra nhanh đầu ra trạm xử lý, nước cấp | Phòng QC cần đo nhiều chỉ tiêu trên cùng một thiết bị |
Tham khảo thêm: máy quang phổ UV-VIS XD7500
Chọn máy đo độ màu theo loại nước và quy chuẩn:
Máy đo độ màu nước phù hợp phải đo theo thang Pt-Co, có khoảng đo bao trùm ngưỡng quy chuẩn cần so, và được dùng đúng cách: lọc mẫu khi cần màu thực, zero bằng nước khử ion, giữ cuvet sạch. Với nước thải công nghiệp, MD50 Hazen đo được trọn các ngưỡng 50, 100 và 150 Pt-Co của QCVN 40:2025/BTNMT.
Công ty TNHH Nhật Anh cung cấp thiết bị đo Lovibond và tư vấn chọn cấu hình đo độ màu. Hãy gửi cho Nhật Anh các thông tin sau:
- Loại nước cần đo (nước cấp, nước thải, ngành sản xuất)
- Dải độ màu dự kiến và quy chuẩn cần so
- Các chỉ tiêu khác cần đo cùng
- Nơi đo: hiện trường hay phòng thí nghiệm
Với các thông tin này, đội kỹ thuật có thể đề xuất MD50 Hazen hoặc máy đa chỉ tiêu phù hợp.
Câu hỏi thường gặp về máy đo độ màu nước